پابند الکترونیکی

پابند الکترونیکی که گاهی از آن با عنوان پابند حبس خانگی یاد می‌شود، یکی از ابزارهای نوین نظارت قضایی است که با استفاده از فناوری‌های موقعیت‌یابی و سامانه‌های الکترونیکی، امکان کنترل حضور و تردد افراد را در محدوده مکانی مشخص فراهم می‌کند. این ابزار به محکومان واجد شرایط اجازه می‌دهد به‌جای تحمل تمام یا بخشی از مجازات حبس در محیط زندان، تحت نظارت قانونی قرار بگیرند و با رعایت محدودیت‌های تعیین‌شده، بخشی از فعالیت‌های روزمره خود را ادامه دهند. با گسترش استفاده از این فناوری در نظام قضایی ایران، پرسش‌های متعددی درباره شرایط دریافت پابند الکترونیکی، نحوه درخواست، هزینه پابند در سال ۱۴۰۵، محدوده تردد و امکان دریافت آن بدون ورود به زندان مطرح شده است. بسیاری از محکومان و خانواده‌های آنان نمی‌دانند چه افرادی مشمول این تسهیلات قانونی هستند، درخواست باید به کدام مرجع ارائه شود و چه عواملی در تصمیم دادگاه تأثیر دارد. چه کسانی می‌توانند پابند الکترونیکی دریافت کنند؟ مطابق ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی، در جرایم تعزیری درجه پنج تا هشت، دادگاه می‌تواند با رضایت محکوم و در صورت وجود شرایط مقرر در تعویق مراقبتی، وی را در محدوده مکانی معین تحت نظارت سامانه‌های الکترونیکی قرار دهد. همچنین در حبس‌های تعزیری درجه دو تا چهار، پس از گذراندن یک‌چهارم مجازات حبس، امکان استفاده از این مقررات با رعایت شرایط قانونی وجود دارد. یکی از تحولات مهم در این زمینه، رأی وحدت رویه شماره ۸۷۴ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۳ دیوان عالی کشور است. بر اساس این رأی، در جرایم تعزیری درجه پنج تا هشت، دادگاه می‌تواند ضمن صدور حکم یا پس از آن، بدون ضرورت اعزام اولیه محکوم به زندان، درباره استفاده از نظارت الکترونیکی تصمیم بگیرد. بنابراین، برخلاف تصور برخی افراد، ورود به زندان در تمام پرونده‌ها شرط اولیه دریافت پابند نیست. البته دریافت پابند الکترونیکی به معنای آزادی بدون محدودیت یا بخشودگی مجازات نیست. موافقت با درخواست پابند به احراز شرایط قانونی، رضایت محکوم و تصمیم دادگاه بستگی دارد. همچنین محدوده مراقبت الزاماً به منزل شخص محدود نمی‌شود و ممکن است با توجه به شرایط پرونده، محل سکونت، محل اشتغال و سایر محدوده‌های مجاز را در بر بگیرد. در این مقاله از مؤسسه حقوقی وکیل تلفنی، شرایط دریافت پابند الکترونیکی در سال ۱۴۰۵، مراحل درخواست، هزینه استفاده، قوانین مربوط به حبس تحت نظارت الکترونیکی، وضعیت زندانیان مهریه و دیه و نحوه پیگیری درخواست را به زبان ساده بررسی می‌کنیم تا محکومان و خانواده‌های آنان بتوانند با آگاهی بیشتری برای استفاده از این امکان قانونی اقدام کنند.

چه کسانی می‌توانند پابند الکترونیکی دریافت کنند؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های محکومان و خانواده‌های آنان این است که پابند الکترونیکی به چه کسانی تعلق می‌گیرد و شرایط دریافت آن چیست؟ پاسخ به این سؤال به نوع جرم، درجه مجازات، وضعیت محکومیت و شرایط فردی شخص بستگی دارد.

پابند الکترونیکی امکان نظارت بر حضور محکوم در محدوده مکانی تعیین‌شده را فراهم می‌کند. به این ترتیب، شخص واجد شرایط می‌تواند با موافقت دادگاه، دوران محکومیت خود را در محدوده مشخص و تحت مراقبت الکترونیکی سپری کند.

مطابق ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی، در جرایم تعزیری درجه پنج تا هشت، دادگاه می‌تواند با رضایت محکوم و در صورت وجود شرایط مقرر در تعویق مراقبتی، با استفاده از پابند الکترونیکی موافقت کند.

همچنین بر اساس تبصره دوم این ماده، محکومان به حبس تعزیری درجه دو، سه و چهار نیز پس از گذراندن یک‌چهارم مجازات حبس، در صورت احراز سایر شرایط قانونی، امکان استفاده از پابند الکترونیکی را دارند.

شرایط قانونی دریافت پابند الکترونیکی چیست؟

برای بررسی درخواست پابند، دادگاه شرایط مقرر در تعویق مراقبتی را در نظر می‌گیرد. از جمله این شرایط می‌توان به وجود جهات تخفیف، امکان اصلاح مرتکب، جبران خسارت یا فراهم کردن ترتیبات جبران آن و نداشتن سابقه کیفری مؤثر اشاره کرد.

وضعیت خانوادگی و اجتماعی محکوم، سوابق کیفری و سایر اوضاع و احوال پرونده نیز در چارچوب مقررات قانونی مورد بررسی قرار می‌گیرند.

باید توجه داشت که تعویق مراقبتی با قرار گرفتن تحت نظارت الکترونیکی یکسان نیست؛ بلکه قانون‌گذار برای استفاده از پابند، وجود شرایط مقرر در تعویق مراقبتی را ضروری دانسته است.

آیا فقط محکومان به حبس می‌توانند پابند الکترونیکی بگیرند؟

خیر. مطابق ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی، علاوه بر محکومان مشمول ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی، گروه‌های دیگری نیز ممکن است با تصمیم مرجع قضایی تحت مراقبت الکترونیکی قرار گیرند.

این افراد شامل برخی متهمان مشمول بند «چ» ماده ۲۱۷ قانون آیین دادرسی کیفری، زندانیان تحت نظام نیمه‌آزادی، زندانیان شاغل در مراکز حرفه‌آموزی و اشخاصی هستند که مطابق قانون یا تصمیم مرجع قضایی، محدودیت تردد دارند.

بنابراین، استفاده از تجهیزات مراقبت الکترونیکی همیشه به معنای اجرای مجازات حبس نیست و ممکن است در چارچوب قرارهای قضایی یا سایر مقررات نیز انجام شود.

نکته مهم: صرف قرار گرفتن در یکی از گروه‌های قانونی، به معنای موافقت قطعی با درخواست پابند نیست. مرجع قضایی باید شرایط پرونده را بررسی و تصمیم مقتضی صادر کند.

چنانچه محکوم یا خانواده وی درباره درجه مجازات، امکان استفاده از ماده ۶۲ یا شرایط درخواست پابند ابهام داشته باشند، می‌توانند برای بررسی وضعیت پرونده از خدمات مشاوره حقوقی به زندانی  مؤسسه وکیل تلفنی استفاده کنند.

آیا رضایت زندانی برای دریافت پابند الکترونیکی الزامی است؟

یکی از شرایط مهم استفاده از پابند الکترونیکی، رضایت محکوم به اجرای حبس تحت نظارت الکترونیکی است. مطابق ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی، دادگاه می‌تواند با رضایت محکوم و در صورت احراز شرایط قانونی، وی را در محدوده مکانی مشخص تحت مراقبت سامانه‌های الکترونیکی قرار دهد.

بنابراین، رضایت محکوم یکی از شرایط ضروری استفاده از این امکان قانونی است؛ اما صرف موافقت شخص برای دریافت پابند کافی نیست و دادگاه باید سایر شرایط پرونده را نیز بررسی کند.

آیا خانواده زندانی می‌توانند بدون رضایت او درخواست پابند بدهند؟

خانواده محکوم می‌توانند برای پیگیری وضعیت پرونده و فراهم کردن مقدمات درخواست اقدام کنند؛ اما موافقت اعضای خانواده جایگزین رضایت شخص محکوم نمی‌شود.

همچنین رضایت محکوم با رضایت شاکی خصوصی تفاوت دارد. در پرونده‌هایی که شاکی خصوصی وجود دارد، موضوع جبران ضرر و زیان یا فراهم کردن ترتیبات جبران آن نیز باید مطابق شرایط قانونی بررسی شود.

بعد از موافقت دادگاه با پابند الکترونیکی چه اتفاقی می‌افتد؟

پس از صدور تصمیم قضایی، محکوم مطابق مقررات به مرکز مراقبت الکترونیکی معرفی می‌شود. در این مرکز، اقدامات لازم برای احراز هویت، دریافت تأمین مربوط به تجهیزات، آموزش مقررات و نصب پابند انجام می‌گیرد.

شخص تحت مراقبت موظف است محدوده تردد تعیین‌شده و سایر تعهدات قانونی را رعایت کند. در صورت نیاز به تغییر محدوده مراقبت نیز باید از مسیر قانونی و با تأیید مرجع صالح اقدام شود.

نکته مهم: پابند الکترونیکی به معنای آزادی کامل یا پایان محکومیت نیست؛ بلکه شیوه‌ای برای اجرای مجازات حبس تحت نظارت قضایی محسوب می‌شود.

چنانچه درباره شرایط رضایت محکوم، نحوه درخواست یا امکان دریافت پابند پیش از ورود به زندان ابهامی دارید، می‌توانید از طریق مشاوره حقوقی تلفنی  مؤسسه وکیل تلفنی، وضعیت پرونده خود را بررسی کنید.

هزینه پابند الکترونیکی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات زندانیان و خانواده‌های آنان، هزینه دریافت پابند الکترونیکی و مبلغی است که باید برای استفاده از این تجهیزات پرداخت کنند. برخلاف تصور برخی افراد، محکوم برای دریافت پابند الزاماً دستگاه را خریداری نمی‌کند؛ بلکه تجهیزات مراقبت الکترونیکی از طریق مرکز مربوط در اختیار او قرار می‌گیرد و هزینه استفاده طبق تعرفه قانونی دریافت می‌شود.

مبلغ قابل پرداخت به تعرفه معتبر، مدت استفاده از پابند و وضعیت مالی فرد تحت مراقبت بستگی دارد. علاوه بر هزینه استفاده، ممکن است برای تضمین حفظ تجهیزات و اجرای تعهدات مربوط نیز وثیقه دریافت شود.

تعرفه روزانه پابند الکترونیکی چقدر است؟

مطابق بخشنامه مورخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۳ رئیس قوه قضاییه، تعرفه روزانه استفاده از تجهیزات مراقبت الکترونیکی به شرح زیر تعیین شده است:

• عموم افراد: روزانه ۳۰ هزار تومان.

• افراد ناتوان از پرداخت تعرفه عادی: روزانه ۱۵ هزار تومان، با احراز ناتوانی مالی و تأیید مراجع مقرر.

• افراد تحت پوشش کمیته امداد، سازمان بهزیستی و زنان سرپرست خانوار: روزانه ۵ هزار تومان.

این مبالغ مربوط به بخشنامه سال ۱۴۰۳ است و نباید بدون بررسی، تعرفه قطعی سال ۱۴۰۵ تلقی شود. برای اطلاع از هزینه نهایی پابند الکترونیکی در سال ۱۴۰۵، لازم است مبلغ قابل اجرا از مرکز مراقبت الکترونیکی مربوط به پرونده استعلام شود.

آیا برای دریافت پابند الکترونیکی باید وثیقه یا سفته ارائه کرد؟

مطابق آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی، مرکز مربوط هنگام تحویل تجهیزات می‌تواند برای جبران خسارات احتمالی و اجرای تعهدات، وثیقه دریافت کند.

این وثیقه ممکن است متناسب با مقررات و تصمیم مرکز، به شکل وجه نقد، ضمانت‌نامه بانکی یا سایر اموال قابل قبول باشد.

تفاوت مهم این است که هزینه روزانه استفاده از پابند با وثیقه تجهیزات یکسان نیست. هزینه استفاده بابت مدت مراقبت دریافت می‌شود، اما وثیقه برای تضمین تعهدات و جبران خسارت احتمالی در نظر گرفته شده است.

پس از پایان دوره مراقبت و تحویل تجهیزات، وضعیت وثیقه مطابق مقررات و پس از بررسی تعهدات و خسارات احتمالی تعیین می‌شود.

آیا هزینه پابند الکترونیکی برای افراد بی‌بضاعت رایگان است؟

مطابق ماده ۲۳ آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی، افرادی که به تشخیص سازمان زندان‌ها توانایی پرداخت تمام یا بخشی از هزینه استفاده از تجهیزات را ندارند، می‌توانند در حدود اعتبارات و منابع مالی سازمان از پرداخت هزینه معاف شوند.

بنابراین، معافیت از هزینه پابند الکترونیکی خودکار نیست و وضعیت مالی شخص و شرایط قانونی باید بررسی شود.

هزینه پابند الکترونیکی چگونه پرداخت می‌شود؟

مطابق آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی، هزینه استفاده از تجهیزات بر اساس تعرفه تعیین‌شده، به‌صورت ماهانه یا در صورت تمایل فرد تحت مراقبت، یکجا دریافت می‌شود.

پیش از پرداخت وجه، بهتر است محکوم یا خانواده او مبلغ دقیق، نحوه پرداخت، شرایط وثیقه و امکان بهره‌مندی از تخفیف یا معافیت را از مرکز مربوط استعلام کنند.

نکته مهم: قیمت خرید دستگاه پابند الکترونیکی، هزینه روزانه استفاده و مبلغ وثیقه سه موضوع متفاوت هستند. محکومان نباید صرفاً بر اساس قیمت اعلام‌شده در سایت‌های فروش تجهیزات یا اطلاعات قدیمی درباره هزینه پابند تصمیم‌گیری کنند.

قوانین پابند الکترونیکی در ایران چیست؟

استفاده از پابند الکترونیکی در ایران تابع مقررات مشخصی است و دادگاه نمی‌تواند بدون بررسی شرایط قانونی، هر محکومی را تحت نظارت الکترونیکی قرار دهد. قانون مجازات اسلامی، قانون آیین دادرسی کیفری و آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی از مهم‌ترین مقررات مربوط به شرایط دریافت پابند، نحوه اجرای حبس و وظایف اشخاص تحت مراقبت هستند.

ماده ۶۲ قانون مجازات اسلامی، شرایط استفاده از نظارت الکترونیکی برای محکومان به حبس تعزیری را مشخص کرده است. همچنین مواد ۵۵۳ تا ۵۵۷ قانون آیین دادرسی کیفری، مقرراتی درباره اجرای این شیوه نظارت و وظایف محکومان و مراجع قضایی پیش‌بینی کرده‌اند.

آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی مصوب سال ۱۳۹۷ نیز به موضوعاتی مانند نصب تجهیزات، تعیین محدوده تردد، هزینه استفاده، وظایف مرکز مراقبت و نحوه برخورد با تخلفات احتمالی پرداخته است.

آیا خروج از محدوده پابند الکترونیکی جرم است؟

یکی از مهم‌ترین تعهدات فردی که پابند دریافت می‌کند، رعایت محدوده مکانی تعیین‌شده توسط مرجع قضایی است.

مطابق ماده ۲۴ آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی، چنانچه شخص برخلاف مقررات یا تعهدات خود رفتار کند، مأمور ناظر موضوع را برای اتخاذ تصمیم به مرجع مربوط گزارش می‌دهد.

خروج غیرمجاز از محدوده می‌تواند موجب لغو نظارت الکترونیکی و ادامه اجرای مجازات حبس در زندان شود. بااین‌حال، صرف خروج از محدوده الزاماً به معنای تحقق جرم مستقل فرار از زندان نیست.

اگر خروج از محدوده به دلیل شرایط اضطراری مانند خطر جانی ضرورت داشته باشد، شخص باید در صورت امکان از مرکز مراقبت کسب تکلیف کند و در غیر این صورت، بلافاصله پس از رفع وضعیت اضطراری موضوع را اطلاع دهد. اثبات ضرورت خروج بر عهده شخص تحت مراقبت است.

مجازات شکستن یا دستکاری پابند الکترونیکی چیست؟

پابند الکترونیکی و تجهیزات مرتبط با آن، وسایل نظارتی هستند که برای اجرای تصمیم قضایی در اختیار محکوم قرار می‌گیرند.

مطابق ماده ۱۲ آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی، اگر استفاده‌کننده به تجهیزات خسارت وارد کند، خسارت وارده از محل وثیقه وصول می‌شود و در صورت اعتراض، میزان خسارت از طریق کارشناسی مقرر تعیین خواهد شد.

چنانچه شخص عمداً پابند را تخریب کند یا با دستکاری غیرمجاز سامانه‌های رایانه‌ای، عملکرد تجهیزات مراقبتی را مختل سازد، امکان بررسی مسئولیت کیفری وی نیز با توجه به نوع رفتار و تحقق شرایط قانونی وجود دارد.

بنابراین، نمی‌توان برای تمام موارد شکستن، خرابی یا اختلال پابند الکترونیکی مجازات یکسانی تعیین کرد. خرابی فنی تجهیزات نیز باید از تخریب عمدی یا دستکاری غیرمجاز تفکیک شود.

آیا محدوده پابند الکترونیکی قابل تغییر است؟

بله. مطابق ماده ۱۶ آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی، تغییر محدوده مراقبت باید با تأیید مرجع صادرکننده حکم یا قرار انجام شود.

برای مثال، اگر فرد به دلیل اشتغال، درمان یا تغییر شرایط زندگی نیازمند افزایش یا تغییر محدوده تردد باشد، می‌تواند درخواست خود را از مسیر قانونی مطرح کند.

البته ارائه درخواست به معنای موافقت قطعی نیست و تا زمان صدور مجوز، رعایت محدوده قبلی الزامی است.

نکته مهم: شخص تحت مراقبت الکترونیکی همچنان می‌تواند مطابق مقررات از حقوقی مانند عفو، آزادی مشروط و مرخصی برخوردار شود. استفاده از پابند به‌خودی‌خود موجب محرومیت از این حقوق نمی‌شود.

برای بررسی شرایط اجرای حکم و پیگیری درخواست‌های مربوط به پابند، می‌توانید از خدمات مشاوره حقوقی اجرای احکام دادگستری  مؤسسه وکیل تلفنی استفاده کنید.

چگونه ابلاغیه مربوط به درخواست پابند الکترونیکی را پیگیری کنیم؟

پس از ثبت درخواست پابند الکترونیکی، اطلاع از تصمیم مرجع قضایی و پیگیری مراحل اجرای حکم اهمیت زیادی دارد. محکوم یا وکیل وی باید وضعیت پرونده را از طریق مرجع قضایی مربوط بررسی کند و ابلاغیه‌های صادرشده را در سامانه ابلاغ الکترونیکی قضایی مشاهده نماید.

توجه داشته باشید که ثبت درخواست پابند به معنای موافقت قطعی دادگاه نیست. تا زمانی که تصمیم قضایی صادر نشده و مراحل قانونی اجرا انجام نگرفته است، نباید دریافت پابند را قطعی تلقی کرد.

برای آشنایی بیشتر با نحوه مشاهده و بررسی ابلاغیه‌های قضایی، می‌توانید مقاله مشاوره حقوقی سامانه ابلاغ  را مطالعه کنید.