اصل تناظر در نظام حقوقی ایران  

 
 
1. اصل تناظر
2. یکی از مهم ترین اصول در قانون آیین دادرسی مدنی ،اصل تناظر می باشد .اصل تناظر به معنای فراهم نمودن بستری مساوی برای طرفین رسیدگی جهت دفاع از حقوق خویشتن در روند رسیدگی می باشدو طبق این اصل هیچکدام از طرفین رسیدگی نسبت به یکدیگر برتری ندارند و کلیه تشریفات آیین دادرسی مدنی اعم از حضور در جلسه رسیدگی و دفاع از حقوق خویشتن به صورت کاملا مساوی برای طرفین رسیدگی فراهم آید.
3. طبق اصل تناظر،طرفین رسیدگی باید از ادعاها و دلایل استنادی طرف مقابل،در روند رسیدگی پرونده مطلع باشند تا به نحو احسن و با اطلاع از مدارک و دلایل بتوانند در جهت دفاع ازحقوق خویشتن بر آیند.طبق این اصل برای صدور رای ،باید طرفین رسیدگی الزاما در جلسات رسیدگی دعوت شوند تا فرصت دفاع از خویش و ارایه دلایل و مدارک را داشته باشند و نمی توان بدون اینکه یکی  از طرفین دعوی را به جلسه رسیدگی دعوت نمود و صرفا بر اساس ادعای مدعی اقدام به صدور رای نمایند.طبق اصل تناظر فرصت حضور در جلسه رسیدگی و اطلاع آنان از تاریخ جلسه رسیدگی باید به هر دو طرف دعوا ابلاغ گردد و در صورتی که تاریخ جلسه رسیدگی به یکی از طرفین به نحو صحیح و قانونی و طبق قانون آیین دادرسی مدنی ابلاغ نشده باشد امکان تشکیل جلسه رسیدگ فراهم نمی باشد و  تشکیل جلسه رسیدگی به زمان دیگری موکول شده تا ابلاغ به نحو صحیح صورت گیرد و طرفین بتوانند به صورت مساوی در جهت دفاع از حقوق خویش بر آیند.
4. اهمیت اصل تناظر در قانون حتی زمانی هم که رسیدگی به صورت غیر تناظری صورت میگیرد مانند صدور آرا غیابی رعایت شده و برای افردی که در جلسات رسیدگی حضور نداشتند حق شکایت متناسب برای او منظور گردیده است،مانند واخواهی از رای غیابی.
5. اصل تناظر به بیان ساده تر شرایط و موقعیتی برای تشکیل دادرسی عادلانه می باشدکه نشات گرفته از اصل تساوی در قانون اساسی می باشد.طبق اصل 19قانون اساسی(0مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ،نژاد،زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود.)برای مثال طبق اصل تناظر و تشکیل جلسات عادلانه رفتار قاضی به عنوان مرجع صادر کننده رای باید با طرفین دعوا کاملا یکسان بوده و نباید به دلیل شغل و یا موقعیت دینی و اجتماعی یکی از طرفین برخورد نابرابری را با طرف دیگر دادرسی داشته باشد و از هر گونه تبعیض  و نابرابری باید پرهیز نماید.
6. یکی دیگر از اصولی که اصل تناظر بر پایه آن استوار است اصل برایت می باشد .طبق اصل برایت اصل بر بی گناهی افراد می باشد مگر آنکه خلاف آن ثابت شود.اصل 37قانون اساسی نیز این چنین بیان می نماید(اصل بر برایت است و هیچکس از نظر قانون مجرم شناخته نمیشود مگر آنکه جرم او در دادگاه صالح ثابت شود)لذا یکی از اصولی که اصل تناظر از آن تبعیت می کند اصل برایت می باشد زیرا محاکم نمیتوانند تا زمانی که روند رسیدگی عادلانه را برای طرفین دعوی به صورت مساوی فراهم نکردند یکی از آنان را گناهکار بدانند زیرا این امر خلاف نص صریح قانون اساسی و اصل برایت می باشد.
7. اصل تناظر همچنین ارتباط مستقیمی با اصل استقلال و بی طرفی محاکم رسیدگی کننده دارد زیرا طبق این اصل شیوه رسیدگی دستگاه قضا باید به صورت منصفانه باشد و این امر در تمامی روند رسیدگی از تشکیل جلسات رسیدگی ،تا زمان اجرای حکم باید رعایت گردد .
8. موارد بررسی شده همگی مبین اهمیت بسیار بالای اصل تناظر در قانون بوده که شاید این اصل صراحتا در مواد قانونی بیان نشده ولی با وحدت ملاک از اصولی مانند اصل برایت،اصل رسیدگی منصفانه،علنی بودن روند رسیدگی در محاکم می توان به خوبی آثار اصل تناظر را مشاهده نمود.